Μπορεί να αγαπάς τον άνθρωπό σου και, όταν κάθεστε να μιλήσετε, να μη βρίσκεστε πουθενά. Να ξεκινάς με διάθεση να εξηγήσεις και να καταλήγεις να υπερασπίζεσαι τον εαυτό σου. Να ακούς τις λέξεις του, αλλά να έχεις ήδη έτοιμη την απάντηση.
Η επικοινωνία στη σχέση δυσκολεύει και σε ήσυχες περιόδους. Μιλάμε για λογαριασμούς, για το πρόγραμμα, για όσα πρέπει να γίνουν. Ξέρουμε τι έκανε ο άλλος όλη μέρα, αλλά έχουμε καιρό να τον ρωτήσουμε πώς είναι μέσα σε όλα αυτά.
Η αγάπη μπορεί να υπάρχει. Χρειάζεται όμως να βρίσκει και έναν τρόπο να φτάνει στον άλλον. Και αυτός ο τρόπος φαίνεται σε πολύ καθημερινά πράγματα: στο αν θα τον αφήσω να ολοκληρώσει, στο αν θα επιστρέψω σε μια κουβέντα που δυσκόλεψε, στο αν θα προσέξω κάτι που θέλησε να μοιραστεί μαζί μου.
Ακούω ή περιμένω να έρθει η σειρά μου;
Υπάρχουν στιγμές που ο άλλος μιλάει κι εμείς κάνουμε έναν δεύτερο διάλογο από μέσα μας. «Αυτό δεν έγινε έτσι». «Ναι, αλλά κι εσύ…». «Πάλι εγώ φταίω;». Μέχρι να τελειώσει, έχουμε ήδη απομακρυνθεί από αυτό που προσπαθεί να πει.
Το να ακούσω χρειάζεται λίγο χώρο. Να αφήσω για λίγο στην άκρη όσα θέλω να απαντήσω και να δω αν κατάλαβα. Μπορώ να ρωτήσω: «Ποιο ήταν το πιο δύσκολο για σένα σε αυτό;». Ή να πω: «Κατάλαβα ότι σε κούρασε πολύ. Είναι αυτό που μου λες ή χάνω κάτι;». Και να δεχτώ τη διόρθωση.
Δεν χρειάζεται να συμφωνήσω με κάθε περιγραφή για να αναγνωρίσω ότι ο άνθρωπός μου δυσκολεύτηκε. Η δική μου πλευρά έχει επίσης θέση στην κουβέντα. Αν όμως προσπαθώ να τη χωρέσω πριν τελειώσει ο άλλος, τελικά μπορεί να μη χωράει κανείς.
Μερικές φορές βοηθάει και μια απλή διευκρίνιση: «Θες να το σκεφτούμε μαζί ή θέλεις πρώτα να σε ακούσω;». Η λύση που βιάζομαι να δώσω μπορεί να είναι χρήσιμη αργότερα. Εκείνη τη στιγμή ίσως χρειάζεται να μείνω λίγο μαζί του σε αυτό που μου λέει.
Τι κάνω όταν πάω να αμυνθώ
Όταν αισθάνομαι ότι κατηγορούμαι, η εξήγηση έρχεται σχεδόν αυτόματα. Θέλω να φανεί η πρόθεσή μου, η κούρασή μου, όσα έκανα κι εγώ. Αυτό είναι κατανοητό. Μπορεί όμως να με εμποδίσει να προσέξω το μέρος της κουβέντας που με αφορά.
Οι Gottman και Levenson (1992), σε διαχρονική μελέτη 73 παντρεμένων ζευγαριών, βρήκαν ότι η μεγαλύτερη αμυντικότητα και η απόσυρση συνυπήρχαν με περισσότερες δυσκολίες και μεγαλύτερο κίνδυνο διάλυσης της σχέσης. Πρόκειται για συσχετίσεις σε συγκεκριμένο δείγμα, όχι για πρόβλεψη της πορείας κάθε ζευγαριού.
Στην πράξη, μπορώ να δοκιμάσω να αναγνωρίσω κάτι συγκεκριμένο: «Σε διέκοψα πριν ολοκληρώσεις. Θέλω να ακούσω αυτό που έλεγες». Δεν αναλαμβάνω όλη την ευθύνη για τη σχέση. Αναλαμβάνω αυτή την πράξη μου. Έτσι υπάρχει μια πιθανότητα να συνεχιστεί διαφορετικά η συζήτηση.
Και αν είμαι πολύ φορτισμένος, μπορώ να το πω καθαρά: «Έχω ανέβει πολύ και δυσκολεύομαι να σε ακούσω. Θέλω λίγο χρόνο. Μπορούμε να συνεχίσουμε μετά το φαγητό;». Έχει σημασία να επιστρέψω στην ώρα που συμφωνήσαμε ή να συνεννοηθώ ξανά. Αλλιώς η παύση αφήνει τον άλλον να περιμένει χωρίς να ξέρει αν η κουβέντα θα γίνει ποτέ.
Η επίγνωση την ώρα που μιλάμε
Στη Gestalt, η επίγνωση αφορά το να παρατηρώ τι βιώνω και πώς συμμετέχω σε αυτό που συμβαίνει τώρα. Η επαφή περιλαμβάνει την παρουσία μου απέναντι σε έναν διαφορετικό άνθρωπο, με τις δικές του ανάγκες και τα δικά του όρια. Ο Yontef (1993) δίνει ιδιαίτερο βάρος στην επίγνωση και στον διάλογο.
Μέσα σε μια συζήτηση αυτό μπορεί να γίνει πολύ απλό. Παρατηρώ ότι σφίγγω τα χέρια μου, ότι μιλάω πιο δυνατά, ότι έχω σταματήσει να ακούω. Μπορώ να πω: «Τώρα που το συζητάμε, καταλαβαίνω ότι κλείνομαι. Δυσκολεύομαι να μείνω στην κουβέντα». Το εδώ και τώρα μάς δίνει κάτι συγκεκριμένο να προσέξουμε μαζί.
Στη δουλειά μου ως ψυχολόγος, δίνω σημασία και σε αυτό το πώς: στον ρυθμό, στις παύσεις, στον χώρο που υπάρχει για να ολοκληρωθεί μια σκέψη. Έχει σημασία τι λέμε, αλλά και αν ο τρόπος που μιλάμε επιτρέπει στον άλλον να συμμετέχει.
Η σχέση χρειάζεται χώρο και όταν όλα είναι ήσυχα
Αν συναντιόμαστε ουσιαστικά μόνο όταν υπάρχει πρόβλημα, η ίδια η κουβέντα μπορεί να αρχίσει να μας βαραίνει. Χρειάζονται και στιγμές που δεν έχουμε κάτι να διορθώσουμε. Να πούμε κάτι αστείο, να χαρούμε ένα νέο, να ακούσουμε μια σκέψη που δεν έχει κάποιο πρακτικό αποτέλεσμα.
Στη μελέτη των Gable, Gonzaga και Strachman (2006), με 79 ζευγάρια, ο τρόπος ανταπόκρισης στα ευχάριστα νέα του συντρόφου συνδεόταν με την ευημερία της σχέσης δύο μήνες αργότερα. Η μελέτη αναδεικνύει τη σημασία και των θετικών ανταλλαγών, χωρίς να αποδεικνύει ότι μια συγκεκριμένη αντίδραση εξασφαλίζει μια καλή σχέση.
Όταν ο άλλος μού λέει ότι κάτι πήγε καλά, μπορώ να σταθώ λίγο εκεί. Να ρωτήσω πώς έγινε, τι χάρηκε περισσότερο. Να του δώσω την ευκαιρία να το ξαναζήσει μιλώντας μου. Ακόμη κι αν για μένα φαίνεται μικρό.
Κάθε ζευγάρι μπορεί να βρει κάτι που του ταιριάζει και χωράει στη ζωή του. Έναν καφέ μαζί πριν ξεκινήσει η μέρα. Μια μικρή βόλτα. Λίγο χρόνο το βράδυ χωρίς να γίνεται παράλληλα κάτι άλλο. Η συντροφικότητα παίρνει μορφή μέσα σε τέτοιες επαναλαμβανόμενες συναντήσεις. Δεν χρειάζεται να γίνουν άλλη μία υποχρέωση που θα μετράμε αν εκτελέστηκε σωστά.
Χώρος για τη σχέση σημαίνει και χώρο για τον καθένα. Να μπορούμε να έχουμε δικούς μας ανθρώπους, ενδιαφέροντα και χρόνο μόνοι μας, και να ξανασυναντιόμαστε με διάθεση. Το μαζί δεν χρειάζεται να καταλαμβάνει ολόκληρη τη ζωή μας για να έχει σημασία.
Μια κουβέντα που μπορεί να γίνει απόψε
Αν θέλετε να δοκιμάσετε κάτι, βρείτε μια στιγμή που να μπορείτε και οι δύο. Ρωτήστε: «Πώς είσαι αυτές τις μέρες; Τι σε έχει απασχολήσει περισσότερο;». Αφήστε τον άλλον να ολοκληρώσει και ελέγξτε αν καταλάβατε, πριν περάσετε στη δική σας εμπειρία.
Μπορεί να προκύψει κάτι που δεν γνωρίζατε. Μπορεί και να μην υπάρχει διάθεση εκείνη τη στιγμή. Χρειάζεται να χωράει και αυτό, με μια συνεννόηση για το πότε μπορείτε να βρεθείτε. Η προσέγγιση δυσκολεύει όταν γίνεται απαίτηση για άμεσο άνοιγμα.
Αν οι ίδιες κουβέντες καταλήγουν σταθερά σε αδιέξοδο, η υποστήριξη από ψυχολόγο μπορεί να βοηθήσει να παρατηρήσετε πώς συμβαίνει αυτό και τι θα μπορούσε να αλλάξει. Η προσπάθεια αφορά και τους δύο. Ένας άνθρωπος μόνος του δεν μπορεί να εξασφαλίσει την αμοιβαιότητα μιας σχέσης.
Όπου υπάρχει φόβος, απειλή ή βία, η δυσκολία δεν περιορίζεται στον τρόπο επικοινωνίας. Εκεί προέχει η ασφάλεια και η κατάλληλη υποστήριξη. Το να μιλήσει κάποιος «πιο σωστά» δεν τον κάνει υπεύθυνο για την κακοποιητική συμπεριφορά του άλλου.
Η αγάπη χρειάζεται να γίνεται αισθητή μέσα στη σχέση. Μια αρχή μπορεί να είναι να προσέξουμε λίγο περισσότερο τον άνθρωπο που έχουμε απέναντί μας σήμερα. Να τον αφήσουμε να μας πει κάτι που ίσως έχουμε καιρό να ακούσουμε.
Βιβλιογραφικές αναφορές
Οι δύο πρώτες αναφορές είναι πρωτογενείς εμπειρικές μελέτες. Η τρίτη αφορά το θεωρητικό πλαίσιο Gestalt. Οι πρακτικές προτάσεις του άρθρου δεν αποτελούν εγγυημένη συνταγή για κάθε σχέση.
Gottman, J. M., & Levenson, R. W. (1992). Marital processes predictive of later dissolution: Behavior, physiology, and health. Journal of Personality and Social Psychology, 63(2), 221–233. https://doi.org/10.1037/0022-3514.63.2.221
Gable, S. L., Gonzaga, G. C., & Strachman, A. (2006). Will you be there for me when things go right? Supportive responses to positive event disclosures. Journal of Personality and Social Psychology, 91(5), 904–917. https://doi.org/10.1037/0022-3514.91.5.904
Yontef, G. M. (1993). Awareness, dialogue & process: Essays on Gestalt therapy. The Gestalt Journal Press. Κεφάλαιο: Gestalt Therapy: An Introduction.
